طرح نمایندگان آمریکا برای اختلال در صادرات بنزین به ایران   

نمایندگان دمکرات و جمهوریخواه آمریکا قصد دارند با تصویب طرحی در مجلس نمایندگان صادرات بنزین به ایران را مختل کنند.جنبه‌های مختلف این طرح و علل بحرانی‌شدن توزیع بنزین در ایران موضوع گفتگو با دکتر فریدون خاوند است.

نمایندگان دمکرات و جمهوریخواه آمریکا قصد دارند با ارائه‌ی طرحی قانونی در مجلس نمایندگان صادرات بنزین به ایران را مختل کنند. جنبه‌های مختلف این طرح و نیز علل بحرانی‌شدن توزیع بنزین در ایران موضوع گفتگوی رادیو دویچه‌وله با دکتر فریدون خاوند است. دکتر خاوند استاد دانشگاه رنه دکارت پاریس و کارشناس مسائل اقتصادی و روابط بین‌الملل است.

دويچه‌وله: آقاى دكتر خاوند، اعضاى مجلس نمايندگان آمريكا طرحى را تنظيم كرده‌اند كه هدفش ايجاد اختلال در صادرات بنزين به ايران است. زیرا از قرار معلوم احساس كرده‌اند كه پاشنه‌ى آشيل اقتصاد ايران مىتواند همين كمبود سوخت باشد. به نظر شما آيا كانال‌هايى وجود دارد كه بشود صادرات بنزين به ايران را مختل كرد؟

فريدون خاوند: ببينيد ايالات متحده آمريكا می‌تواند در اين زمينه از دو راه اقدام بكند. يكى در چارچوب اقدامات يكجانبه، يعنى اقداماتى كه يكجانبه از سوى خود واشنگتن از در مورد ايران اعمال مي‌شود، و دوم از راه شوراى امنيت سازمان ملل متحد و قطعنامه‌هايى كه در آينده در راه است.

در حال حاضر ايالات متحده فعلا به اين قطعنامه‌ها فكر مي‌كند، ولى با توجه به اين كه در شوراى امنيت كشورهايى مثل چين يا روسيه ممكن است حاضر نباشند، دست‌كم در حال حاضر، تا اين حد در زمينه‌ى اعمال مجازات‌هاى اقتصادى در مورد ايران پيش بروند، اين امكان وجود دارد كه ايالات متحده آمريكا خودش تصميم بگيرد به‌صورت يكجانبه اقداماتى را در زمينه‌ى كاهش صادرات بنزين به ايران انجام بدهد؛ و همين ‌طور از راه تشويق، مشاوره يا حتي اِعمال فشار بر متحدان اروپايى و ژاپنى‌اش، آنها را هم تشويق بكند كه در اين زمينه با ايالات متحده همكارى بكنند.

 آمريكا براى دستيابى به اين هدف اهرم‌هاى زيادى در اختيار دارد، از جمله اينكه مى‌تواند به كشورهايى كه به ايران بنزین صادر مي‌كنند، از جمله امارات متحده‌ی عربى، هند، هلند، فرانسه، فشار بياورد كه از صدور بنزين به ايران خوددارى كنند. (یا)به شركت‌هاى بيمه‌اى كه حمل و نقل بنزين به ايران را زير پوشش بيمه‌اى مي‌برند، فشار بياورد و تهدید کند كه از مبادلات شركت‌هاى آمريكايى محروم مي‌شوند. به تمام شركت‌هايى كه در زمينه‌ى صدور بنزين به ايران دست دارند، ايالات متحده مي‌تواند فشار بياورد كه در صورت ادامه، از دستيابى به اعتبارات بانكى در آمريكا محروم خواهند شد يا اينكه از داد و ستد با ايالات متحده محروم خواهند شد و يا از ايجاد مراكز توزيع بنزين در آمريكا يا دستيابى به اين مراكز محروم خواهند شد. بهرحال در اين زمينه آمريكا اهرم‌هايى دارد كه مي‌تواند از آنها استفاده بكند و طرحى كه در مجلس نمايندگان آمريكا مطرح شده است، با توجه به امكان استفاده از همين اهرم‌ها مورد بررسى قرار خواهد گرفت.

دويچه‌وله: حالا به نظر شما تا چه اندازه ايران نسبت به اين‌گونه تهديدها آسيب‌پذير است؟

فريدون خاوند: مسئله‌ى بزرگ ايران همان وابستگى به واردات بنزين است. همانطور كه اطلاع داريد، تقريبا حدود نيمى از بنزين مصرفى ايران از طريق شركت‌هاى خارجى وارد مي‌شود و هرماه ده‌ها كشتى در بنادر شمالى و بخصوص جنوبى براى تحويل بنزين به ايران پهلو مي‌گيرند. جمهورى اسلامى براى مقابله با اقداماتى كه ممكن است در چارچوب مجازات‌هاى اقتصادى عليه‌اش انجام بگيرد در گذشته چند راه داشته است. يكى از آنها اين بوده كه ظرفيت پالايش را در ايران بالا ببرد. منتها در شرايط فعلى اين كار امكانپذير نيست، چون ساختن پالايشگاه كار يك روز و دو روز نيست.

بنابراين يكى از دلايل عمده‌اى كه باعث شده جمهورى اسلامى متوسل به سهميه‌بندى بنزين بشود اين هست كه اين امكان را از قدرت‌هاى غربى در مورد اِعمال فشار بر ايران بگيرد. چون مقامات جمهورى اسلامى به‌خوبى مي‌دانند كه همين مسئله‌ى بنزين در واقع چشم اسفنديار اقتصاد ايران است، و بخاطر جلوگيرى از مورد استفاده‌ قرارگرفتن اين ضعف از سوى ايالات متحده آمريكا و متحدان غربى‌اش، اين تصميم را در مورد سهميه‌‌‌بندى‌ بنزين در ايران گرفته‌اند.

دويچه‌وله: حالا به نظر مي‌آيد واشنگتن چندان گرايشى به گزينه‌ى پرهزينه و دشوار نظامى نشان نمي‌دهد، ولى در عوض به‌‌شدت به دنبال فروپاشى تدريجى نظام سياسى و اقتصادى ايران است. فكر مي‌كنيد كه آنها تا چه اندازه موفق بشوند، در حالى كه مي‌گويند گزينه‌ى نظامى چندان هم منتفى نيست؟

فريدون خاوند: به نظر من ايالات متحده آمريكا در درجه‌ى اول در حال حاضر تلاش مي‌كند از طريق اعمال فشارهاى اقتصادى و سياسى بر ايران به‌هدف‌هاى خودش در مورد ايران دست پيدا بكند، ولى گزينه‌ى نظامى را هم در عين‌‌حال منتفى نمى‌داند، چون اين يك وسيله‌ى فشار بسيار بسيار موثرى در دستش است. در اين زمينه آمريكا اقدامات زيادى را كرده كه بعضى از آنها هم به نتايجى رسيده است، از جمله راضى‌كردن بانك‌هاى بين‌المللى كه با ايران مراودات دارند در مورد اعمال تضييقات بر جمهورى اسلامى كه اين امر را در مورد بانك‌هاى اروپايى، در مورد بانك‌هاى ژاپنى و حتي در مورد بانك‌هاى كويتى، براساس گزارشاتى كه در برخى از مطبوعات تهران منتشر شده است، اين نوع فشارها موثر واقع شده و بانك‌هاى زيادى در اروپا و ژاپن به اين نظر ايالات متحده آمريكا تسليم شده‌اند.

از طرف ديگر ايالات متحده آمريكا اِعمال فشارهاى زيادى را هم شروع كرده است در مورد روابط بازرگانى و صنعتى با ايران. و در اين زمينه هم تا اندازه‌اى موفقيت‌هايى به‌دست آورده است. چون مي‌بينيم كه شمارى از شركت‌هاى نفتى خودشان را از طرح‌هاى نفت و گاز ايران كنار كشيده‌اند، حتي، شركت‌هايى كه به‌شدت تاكيد مي‌كردند كه به همكارى با ايران ادامه مي‌دهند، در حال حاضر ترديد‌هاى جدى در مورد ادامه‌ى اين همكارى با ايران ابراز كرده‌اند، از جمله شركت غول نفتى فرانسوى "توتال".

يك نكته‌ى ديگرى را هم كه بايد به آن اشاره كرد اين است كه قدرت‌هاى اروپايى، با توجه به تحولات سياسى‌اى كه در اروپا اتفاق افتاده است، گوش شنواترى در مورد درخواست‌هاى ايالات متحده آمريكا دارند. يعنى با توجه به اينكه خانم مركل در آلمان صدراعظم است و نيكولا سركوزى در فرانسه رئيس جمهور، طبعا اين دو شخصيت به آمريكا بسيار نزديك‌تر هستند تا گرهارد شرودر يا ژاك شيراك. و به همين علت است كه در حال حاضر در درون اتحاديه اروپا نزديكى به آمريكا در مورد اِعمال فشار بر ايران به‌‌گونه‌اى واضح‌تر ديده مي‌شود.

از طرفى اين نكته را هم بايد در نظر گرفت كه هم فرانسوى‌ها، هم آلمانى‌ها، هم انگليسى‌ها و ديگر قدرت‌هاى بزرگ اروپايى به اين نتيجه رسيده‌اند كه اگر بخواهند از يك اقدام نظامى ايالات متحده آمريكا عليه ايران جلوگيرى بكنند، كه نتايج‌اش به نظر آنها بسيار بسيار حاد خواهد بود، تنها راه چاره‌اش اين است كه در زمينه‌‌ى اِعمال فشار بر ايران به‌گونه‌ى بسيار نزديك با آمريكا همكارى بكنند و تلاش بكنند كه يك جبهه‌ى متحد در غرب در مورد اِعمال فشار عليه ايران بوجود بيايد. اين مسئله را مي‌شود يك پيروزى ديپلماتيك براى واشنگتن در اروپا به‌شمار آورد و در هر صورت دامنه‌ى مانور جمهورى اسلامى از اين نظر در اتحاديه اروپا بسيار بسيار تنگ‌تر شده است.

(رادیو دویچه وله)

لینک
۱۳۸٦/٤/٩ - سيد کريم