نيروگاه اتمي بوشهر كارت بازي روسيه با ايران   

نيروگاه اتمي بوشهر كارت بازي روسيه با ايران

داريوش صفرنژاد

يكي از انديشمندان سياسي روس اظهار داشته كه قضيه هسته اي ايران به هر كجا كه ختم شود و نتيجه آن هر چه باشد، ما به منافع خودمان خواهيم رسيد و در واقع بحث هسته اي ايران به گونه اي در عرصه بين المللي درآمده كه براي ما نتيجه حادث از آن فرق چنداني ندارد و در آخر ما به خواسته و منفعت خودمان نائل خواهيم شد. پس بدون عجله منتظر مي مانيم تا اين بحران فروكش نموده و به پايان برسد.

پس از آنكه آلماني ها انصراف خود را از ساخت نيروگاه اتمي بوشهر – تحت فشار آمريكا و غرب – اعلام داشتند، ادامه كار ساخت اين نيروگاه طي يك مناقصه و بر اساس قراردادي رسمي در سال 1995 به ارزش 800 ميليون دلار از سوي كشورمان به شركتهاي روسي واگذار شد.

از آن سال تا به امروز و در طي بيش از 12 سالي كه از شروع اين قرارداد و اجرايي شدن آن توسط روسها مي گذرد، تاريخ و زمانهاي متعدد جهت پايان ساخت پروژه اين نيروگاه و افتتاح رسمي و شروع به كار آن توسط روسها اعلام شده است، كه هر نوبت به دلايل واهي و مبهم، اين روند و اقدام به تاخير انداخته شده است.

به طوري كه در نظر برخي تحليل گران سياسي و اقتصادي در داخل كشور، به واسطه سياسي و حساس شدن جريان آمريكا و غرب بر روي موضوع هسته اي ايران، روسها نيز اگر چه درگفتار خود به گونه اي ديگر بوده اند ولي در عمل تا به امروز هم آوا و هم راستا با آنها حركت نموده اند و در نتيجه سبب شده اند تا اين موضوع تبديل به تابويي در روابط ايران و روسيه شده و در ابعاد اقتصادي و حتي سياسي بين دو كشور نيز سايه منفي خودش را افكنده باشد. حاصل آن ايجاد يك ناباوري عمومي نسبت به روسها در عرصه انجام پروژه هاي عمراني و اقتصادي در داخل كشور شده است.

در حال حاضر بسياري از خواص و عوام در داخل ايران به اين باور رسيده اند كه روسها در اقدامات اقتصادي و عمراني خود نيز به جنبه هاي سياسي قضيه اهميت داده و جداي از بحثها و حاشيه هاي سياسي بوجود آمده، حاضر به اتمام پروژه هاي در دست اقدام خود و عمل به تعهدشان نيستند.

اين موضوع از ديدگاه برخي صاحب نظران دلايل گوناگون ديگري نيز دارد كه ذيلاً به برخي از آنها اشاره مي شود:

1 – در حال حاضر روسيه و حاكميت فعلي آن در تعاملات خود با آمريكا و غرب، در حال بازي با كارت ايران در كنار ساير عوامل موجود است و يكي از موضوعاتي كه همواره مورد استفاده آنها قرار گرفته و مي گيرد، بحث نيروگاه اتمي بوشهر و پروژه ساخت و اتمام آن مي باشد، كه تا به امروز دچار يك فراز و نشيب 12 ساله شده است.

2 – پروژه ساخت اين نيروگاه بهانه خوبي بوده كه روسها همواره در طي 12 سال گذشته امتيازات بسياري را از قبل آن در عرصه روابط خود با ايران كسب كنند و در واقع پروژه نيروگاه بوشهر برگ برنده اي در دست روسها در روابط شان با ما نيز محسوب مي شود و آنها در موارد متعدد آن را در عرصه هاي مختلف به بهاي گزاف به ما مي فروشند. پس روسيه نمي خواهند و از ابتدا نيز قصد نداشته تا سريعتر و در زمان وعده داده شده، اين پروژه را انجام و اين برگ را از دست بدهد.

3 – در حقيقت روسها در اين برهه از زمان بدنبال سهم بيشتر در قبال راه اندازي اين پروژه هستند، يعني با حساس شدن بحثهاي سياسي حاشيه اي به راه انداخته شده توسط غرب و آمريكا در مورد اين پروژه، روسها نيز بدشان نمي آيد تا با طولاني كردن آن سهم بيشتري را از هر دو طرف قضيه و جريان موجود، يعني آمريكا، غرب و ايران، داشته باشند.

4 – در اين راستا يكي از انديشمندان سياسي روس اظهار داشته كه قضيه هسته اي ايران به هر كجا كه ختم شود و نتيجه آن هر چه باشد، ما به منافع خودمان خواهيم رسيد و در واقع بحث هسته اي ايران به گونه اي در عرصه بين المللي درآمده كه براي ما نتيجه حادث از آن فرق چنداني ندارد و در آخر ما به خواسته و منفعت خودمان نائل خواهيم شد. پس بدون عجله منتظر مي مانيم تا اين بحران فروكش نموده و به پايان برسد.

5 – روسها طي ساليان اخير بارها عنوان داشته اند كه ما تا زماني با شما در بحث نيروگاه همكاري و همراهي خواهيم كرد كه با غرب و آمريكا رودررو نشويم. روسيه بر اساس استراتژي كلي سياست خارجي خود حركت مي كند، كه در چارچوب ترسيم شده در آن و به ويژه در حكومت فعلي موجود در روسيه، رويارويي جدي و ايجاد تنش با غرب و آمريكا تعريف نشده است.

حاكميت فعلي در روسيه ترجيح مي دهد تا ضمن موضعگيريهاي خود در قبال مسائل مختلف بين‌المللي، در نهايت به گونه اي حركت و اقدام نمايد كه تنش و اصطكاك جدي در روابط با غرب و آمريكا به وجود نيايد.

6 – به تاخير انداختن اتمام پروژه بوشهر، براي روسها نفع اقتصادي قابل توجهي را نيز در پي خواهد داشت، چرا كه آنها با طول دادن پروژه و تاخير در اجرا و انجام و تحويل آن، بدون شك درخواست و طلب مادي بالاتري را – به واسطه تورم جهاني، تبديل دلار به يورو در بسياري از مبادلات اقتصادي ايران و بين الملل و ... – از ما داشته و خواهند داشت. اين شيوه شگردي است كه توسط برخي از پيمانكاران پروژه ها در كشورمان و در برخي از كشورهاي جهان به صورت روزمره مورد استفاده قرار مي گيرد. پيمانكاران ياد شده در ابتدا براي برنده شدن در مناقصه انجام شده، رقم پايين تري را نسبت به سايرين ارائه مي دهند ولي در نهايت و با طولاني تر كردن زمان اجراي پروژه، به هنگام محاسبه نهايي و معدل گيري هزينه ها متوجه مي شويم كه بعضاً حتي تا چند برابر هزينه درخواستي اوليه از صاحب پروژه پول و امكانات دريافت كرده اند.

7 – پوتين در اجلاس امنيتي مونيخ براي اولين مرتبه در طول دوران 7 ساله رياست جمهوري خود در روسيه، انتقادهاي سختي را به عملكرد آمريكا و غرب در جهان به زبان آورد.

در واقع در اين برهه و با بحثهايي كه از طرف برخي مسئولين روسي در مورد تعويق اتمام پروژه بوشهر ذكر مي شود، روسها مي خواهند تا به گونه اي بحث مونيخ را جبران كنند. مبني براينكه ما با آمريكا و غرب بحثهاي خاص خودمان را داريم و بحث ما با ايران در مورد نيروگاه بوشهر علاوه بر روابط دوجانبه، يك موضوع بين المللي نيز محسوب مي شود.

8 – از مجموعه قرائن و شواهد موجود، برخي كارشناسان سياسي اين گونه نتيجه مي گيرند و معتقدند كه روسها به هر دليلي مايل نيستند كه تا تعيين تكليف پرونده هسته‌اي ايران، اين نيروگاه راه بيفتد . لذا آنها مي خواهند اول بحث هسته اي ما حل شود و بعد نيروگاه به صورت عملي كار خود را آغاز نمايد.

9 – برابر آخرين قول و قرار روسها در اواسط سال 1385 ، قرار بود كه طي ماه مارس 2007 ميلادي، سوخت نيروگاه تحويل ايران شده و نيروگاه نيز تا نوامبر 2007 رسماً راه اندازي شود، اما با روند به وجود آمده و اظهارات برخي مسئولين ذيربط در روسيه، بعيد است كه اين مرتبه نيز وعده آنها عملي شود.

- در مجموع چهار متغير در مورد بحث نيروگاه بوشهر از ابتدا مدنظر روسها بوده است:

- متغير اول (و اصلي): بحث در نظر گرفتن ملاحظات غرب از طرف روسيه بوده است (چه در دوران حكومت يلتسين و چه در دوران حكومت فعلي در روسيه ). روسها پس از جنگ سرد در راستاي سياستهاي كلان خود در مقابل بلوك غرب هميشه به دنبال اين بوده اند تا در روابط خود با ايران ملاحظات غرب و آمريكا را در نظر بگيرند.

- متغير دوم: اشراف روسها به محدوديتهاي ژئوپولتيكي كه به زعم آنها ايران با آن روبرو مي باشد. ايران در سه دهه اخير و از پس از پيروزي انقلاب اسلامي همواره با تحريم هاي گوناگون و مختلف از سوي غرب و آمريكا و كشورهاي بزرگ در جهان روبرو بوده است. روسها از همان ابتدا مي دانستند كه ايران در مسئله ساخت نيروگاه اتمي بوشهر نياز به آنها دارد، لذا روسيه در بحث هسته اي ايران، خودش را از ابتدا يك بازيگر بي رقيب مي دانست.

- متغير سوم: شرايط فعلي هسته ايران و مخلوط شدن اين موضوع با بحث نيروگاه بوشهر، باعث شده تا جريان غرب به رهبري آمريكا، با تشديد روند اوضاع به دنبال تقويت تحريم ها عليه ايران باشد. بي شك روسيه نمي تواند به عنوان يك بازيگر بين المللي بي تاثير از اين موضوع بوده و حركت نمايد. از ديدگاه روسها كليد اصلي حل نهايي مسئله بوشهر در حل و فصل بحث هسته اي ايران است

- متغير چهارم: از ديدگاه برخي جناحهاي سياسي و حكومتي در روسيه، كه عمدتاً افراد و گروههاي غرب گرا هستند، بهترين شرايط در اين وضعيت براي روسيه اين است كه ايران همواره تحت فشار باشد ، ولي به اين كشور حمله اي صورت نپذيرد، چرا كه در آن صورت شرايط منطقه و كل قاعده بازي بهم خواهد خورد . لذا آنها بدشان نمي آيد تا شرايط فعلي موجود همچنان حفظ شده و روند به همين گونه به پيش رود.

نتيجه اينكه:

1 – اگر چه موضوع ساخت و تكميل پروژه نيروگاه اتمي بوشهر جداي از بحثهاي جاري در آژانس بين المللي انرژي اتمي عنوان شده است، اما در هر حال روسها و حكومت فعلي در اين كشور به دنبال اين هستند تا در مورد اين قضيه بهيچوجه با غرب و آمريكا دچار تنش و يا رودررويي جدي نشوند

2 – به نظر برخي انديشمندان مسايل سياسي، روسها زماني نيروگاه بوشهر را تكميل نموده و به پايان خواهند برد كه ايران با آژانس بين المللي انرژي اتمي هيچ مشكلي نداشته باشد و تمامي مسائل خود را در اين مسير حل و فصل نمايد.

3 – در روسيه به واسطه ساختار دراز مدت عجين شده سياسي و اقتصادي، بسياري از مسائل اقتصادي و سرنخ اصلي آنها در دست سياستمداران عمده و اصلي اين كشور مي باشد، لذا آنها از گذشته تا به امروز همواره مسائل اقتصادي را نيز توام و همراه با اتفاقات سياسي مي دانند.

4 – البته در روسيه نيز ديدگاهها و جناحهاي مختلفي وجود دارد كه همگي آنها بدينگونه نمي‌انديشند و نبايد همگي آنها را با يك ديدگاه نگريسته و يا آنها را در يك كفه قرار دهيم. در روسيه دايره و تناوب ديدگاهها بعضاً تا 180 درجه با يكديگر داراي اختلاف و تعارض هستند.

نتيجه گيري اصلي اينكه:

- كليد و شاه بيت اتمام و راه اندازي نيروگاه بوشهر، اتكاء به دانش هسته اي بومي در كشورمان بوده و هست.

بهتر است همانگونه كه متخصصين جوان كشورمان در مورد دستاوردهاي هسته اي و تكنولوژي توليد سوخت هسته اي و ... موارد متعدد و بي شمار ديگر در اين راستا به موفقيتهاي بسياري دست ياقته اند، در اين عرصه نيز بر روي آنها سرمايه گذاري بيشتري نمايم و يك بار ديگر با اتكاي به حضرت باريتعالي، به جوانان خود در عرصه ساخت نيروگاه اتمي اعتماد جدي تري را نماييم.

لینک
۱۳۸٦/۱/٢ - سيد کريم